در جهان‌بینیِ آیورودا، تمامی کیهان از پنج عنصر یا جوهره‌ی بنیادی تشکیل شده است: اتر (فضا)، هوا، آتش، آب و زمین (خاک).
این عناصر بنیادِ طبیعت و بنیادِ وجود ما را – به‌عنوان بخشی از طبیعت – تشکیل می‌دهند.
پنج عنصرِ آیورودا نه به عناصر شیمیایی مرتبط هستند و نه شکل فیزیکی دارند، بلکه پایه‌های شکل‌دهنده‌ی عمل‌کرد/ الگوهای بنیادین جاری در طبیعت هستند و ویژگی‌هایی همانند اما ظریف‌تر از معادل‌های زمخت فیزیکی شان دارند.
Akasha/ اتر اولین و لطیف‌ترین عنصر “فضا” یا زمینه‌ای است که امکانِ بودن را برای همه چیز – از جمله چهار عنصر دیگر، جهان هستی و بدن و ذهن ما – فراهم می‌کند. اتر با مفهوم گستردگی، خالی بودن، عدم مقاومت و با کیفیت سردی، سبکی و خشکی مرتبط است.
Vayu/ هوا هوا عنصر تحرک است. تمامی حرکات جاری در طبیعت، بدن و ذهن – از جمله حرکت اعضای داخلی و خارجی بدن و گردش افکار و احساسات ما – با این عنصر در ارتباط هستند. عنصر هوا با مفهوم جریان و پویایی و همچنین با کیفیت سردی، سبکی و خشکی مرتبط است.
Agni/ آتش آتش عنصر تبدیل و دگرگونی است. در بدن غذا و در ذهن ایده‌ها و فکر‌ها را پردازش و هضم می‌کند. کارکرد درست قوه‌ی ادراک و توانایی تبدیل اطلاعات به آگاهی در گرو کارکرد صحیح این عنصر است. عنصر آتش با مفهوم استحاله و تغییر و با کیفیت گرما، سبکی و خشکی مرتبط است.
Jala/ آب آب عنصر تغذیه کننده و پیوند دهنده است. در جریانِ طبیعت و در بدن انسان مسئول روان‌کردن و انتقال مواد مغذی است و در ذهن یکپارچگی و پایداریِ عاطفی ایجاد می‌کند. عنصر آب با مفهوم پیوستگی و اتصال و با کیفیت سردی، سنگینی و رطوبت مرتبط است.
Prithvi/ زمین پنجمین و متراکم‌ترین عنصر، زمین یا همان بستر استواری است که گیاهان، حیوانات و انسان‌ها را در روند حرکت و رشد پشتیبانی می‌کند. زمین مسئول ثبات و استحکام در بدن و ذهن ماست. عنصر زمین با مفهموم ساختار، ثبات، پایداری و با کیفیت سردی، سنگینی و خشکی مرتبط است.
ترکیب و هم‌نشینی کیفیت‌هایِ این عناصر، سه دوشا (Dosha) یا سه دسته از الگوها/ اصول عملکردی را شکل میدهد که در تمام طبیعت جاری هستند. این سه دوشا که در زبان سانسکریت واتا (Vata)، پیتا (Pitta) و کافا (Kapha) نامیده می‌شوند، مَجمع‌های انرژی هستند که طرح اولیه هر چیز از جمله بدن و ذهن ما را شکل می‌دهند.
